OŚRODEK KULTURY GMINY KUTNO

SAMORZĄDOWA INSTYTUCJA KULTURY, LESZCZYNEK 49a, 99-300 KUTNO

HERB GMINY KUTNO

—————————————————————————————————————-

Kinga Łuczak

HERB GMINY KUTNO

Przebieg prac nad projektem wraz z fragmentami uzasadnienia heraldyczno-historycznego

 

Słowo herb pochodzi od niemieckiegosłowa Erbe, oznaczającego dziedzictwo. Już sama etymologia tego określenia wskazuje na sposób w jaki herby pojawiły się w naszym kręgu kulturowym.

Herby związane były początkowo tylko z rodami rycerskimi i używano ich jako znaków rozpoznawczych na polu bitewnym, kiedy zachodziła potrzeba odróżnienia własnego rycerstwa od wroga.  Zbiór początkowo prostych figur szybko poszerzono, inspirując się m.in. przyrodą, a także zaobserwowanymi w czasie krucjat wzorami na orientalnych dziełach sztuki. Do Polski, herby dotarły w XIII wieku, prawdopodobnie z Niemiec i Czech przez Śląsk.

Herby miejskie pojawiły się w naszym kraju niemal równocześnie z rodowymi i były umieszczane głównie na pieczęciach.

Gminy są uprawnione do posiadania herbu dopiero od 1990 roku, zgodnie z ustawą z dn. 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Wzory symboli, jak mówi ustawa, muszą być ustanawiane, w zgodzie z zasadami heraldyki (nauki o herbach), weksylologii (nauki o flagach) i z uwzględnieniem miejscowej tradycji historycznej.  Symbole przyjęte przez lokalne władze ustawodawcze podlegają zaopiniowaniu, przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (obecnie Minister Administracji i Cyfryzacji) rozporządzeniem z dnia 20 stycznia 2000 r. powołał 13-osobową Komisję Heraldyczną, która czuwa nad poprawnością projektowanych herbów. Wnioski wpływające do Komisji Heraldycznej powinny zawierać barwne projekty rysunkowe herbów i flag, ich opis, uzasadnienie heraldyczno-historyczne oraz tekst uchwały o przyjęciu projektów przez jednostki samorządowe. Opinia Komisji Heraldycznej – zgodnie z prawem – powinna zostać sformułowana w ciągu trzech miesięcy od złożenia prośby.

Zasady tworzenia herbów od czasów średniowiecza pozostały niezmienne. Obecnie Komisja Heraldyczna jest bardziej wymagająca co do przestrzegania tych zasad, niż miało to miejsce na początku lat 90-tych. Herby tworzone dzisiaj są o wiele bardziej zgodne z duchem heraldyki, niż te sprzed 20 lat.

Tworząc herby należy postępować zgodnie ze wskazówkami proponowanymi przez autorów współczesnych publikacji heraldycznych, którzy zasady tworzyli w oparciu o prace dawnych heraldyków polskich.

Podstawowymi elementami herbu są tarcza i godło. Kształty tarczy herbowej zmieniały się na przestrzeni lat.    Współcześnie zaleca się projektowanie herbów z wykorzystaniem tarczy hiszpańskiej, ze względu na jej prostotę, przejrzystość i względną pojemność oraz nawiązanie do złotego wieku w historii Polski  (Renesansu).

Godło, czyli figura kładziona na tarczy, to najważniejszy element herbu. Zasadniczo każda figura, poddana odpowiedniej stylizacji, może stać się godłem herbowym. Oczywiście należy unikać absurdalnych i niekojarzących się z heraldyką figur, takich  jak pojazdy, fabryki i inne osiągnięcia współczesnej cywilizacji.

Godło lub godła powinny być umieszczone centralnie i wypełniać tarczę herbową, ale nie dotykać do brzegów (wyjątkiem jest np. przedstawienie wody, ziemi lub murów obronnych). Nie zaleca się stosowania dodatkowych podziałów tarczy, ale umieszczenie figur na jednym, wspólnym polu.

Ścisłym regułom podlegają też barwy w herbie. W Polsce wyróżnia się 6 tak zwanych tynktur heraldycznych: złoto (żółty), srebro (biały), czerwień, błękit, zieleń, czerń. Czasami dodaje się do tego barwę cielistą, purpurową i brunatną. W powyższym wyliczeniu wyróżnia się dwa metale – złoto i srebro, zaś resztę określa się mianem barw. Oczywiście najszlachetniejsze są kolejno złoto i srebro. Czerwień, jako barwa  krwi, również stoi wysoko w hierarchii kolorów. Łączenie barw i metali reguluje zasada alternacji heraldycznej, która zabrania sąsiadowania dwóch barw i dwóch metali. Wyjątkiem są barwy czarna i cielista, które mogą sąsiadować ze wszystkim. Zasada alternacji ma na celu wyróżnienie godeł z tarczy, tak aby herb był czytelny nawet z dużej odległości. Komisja Heraldyczna wymaga, aby kolory użyte w herbie opisane zostały w formacie CMYK. Ma to wykluczyć możliwość zmiany odcieni użytych kolorów i zagwarantować, że herb będzie przedstawiany zawsze w tej samej kolorystyce.

         Pokrótce należy powiedzieć też o języku opisywania herbów, zwanym blazonowaniem. Podstawową jego własnością jest opisywanie herbu od strony rycerza trzymającego tarczę, w związku z tym strony w opisie są odwrotne niż te, wynikające z rysunku.  Język używany do blazonowania pozostał prawie niezmieniony od czasów średniowiecza, stąd wiele w nim zwrotów i nazw brzmiących archaicznie.  Język blazonowania został utworzony przez heroldów, między innymi dla potrzeb zwięzłej i jasnej prezentacji herbów wstępujących w szranki rycerzy. Dlatego zgodny z tradycją, poprawny opis herbu powinien być krótki i jednoznaczny oraz na tyle zrozumiały, aby korzystając z opisu, można było herb narysować bezbłędnie. Każdy herb posiada więc swój własny opis, który nazywany jest blazonem.

         Oprócz tych kilku najważniejszych zasad jest jeszcze mnóstwo innych reguł, którym trzeba się  bezwzględnie podporządkować. Nie ma tu miejsca na dowolność, ani na przypadkowy dobór godła. Komisja Heraldyczna zaakceptuje projekt wyłącznie wtedy, kiedy będzie on poparty wiarygodnymi i rzetelnymi źródłami historycznymi.

W związku z powyższym projektując herb dla gminy Kutno postanowiłam nawiązać do dwóch miejscowości, znajdujących się na terenie gminy Kutno, które mają nie tylko bogatą historię, ale i obecnie są dla nas szczególnie ważne. Miejsca te to Głogowiec i Leszczynek.

Najważniejszym z punktu widzenia heraldyki i najbardziej rozpoznawalnym obiektem na terenie gminy Kutno, urosłym do rangi symbolu jest Sanktuarium Matki Bożej w Głogowcu, które istnieje od 1434 r. Kościół murowany został wybudowany w 1560 r. przez Pawła z Głogowskich. Poprzedzał go kościół drewniany, który pobudował Jan
z Głogowskich na początku XIV w. Miejsce to ma bardzo bogatą historię.

W okresie powstania styczniowego oddział Kozaków rozgromił w pobliżu kościoła grupę powstańców. Ich mogiła znajduje się na przykościelnym cmentarzu. Miejscowy proboszcz – ks. Józef Siekierzyński za wspieranie powstania został skazany na 39 lat na Syberii. Po zwolnieniu z zesłania powrócił do Głogowca, przywożąc ze sobą złoty kielich jako wotum od Sybiraków.

W 1926 r. do Głogowca przybył prezydent Ignacy Mościcki.

W latach 1934-40 odbywały się w Głogowcu młodzieżowe zloty Akcji Katolickiej, organizowane przez ks. Czesława Korzeniowskiego. W roku 1940 ks. Korzeniowski został aresztowany przez władze okupacyjne i zginął w Dachau, w opinii świętości.

Po aresztowaniu ks. Korzeniowskiego Kościół w Głogowcu na czas wojny zamieniony został na magazyn.

W 1939 r. generał Tadeusz Kutrzeba przebywał ze swoim sztabem wojskowym w Głogowcu na plebanii i w budynkach dworskich, skąd dowodził połączoną armią Poznań-Pomorze w czasie bitwy nad Bzurą.

W kwietniu 1983 r. w głogowieckim Sanktuarium Mszę Świętą odprawił Bł. Ks. Jerzy Popiełuszko.

4 września 1997 r.  głogowieckie sanktuarium  odwiedził Prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski.

7 września 1997 r. wizytę tam złożył również prezydent Lech Wałęsa.

glogowiec

Sanktuarium Matki Bożej w Głogowcu

*  *  *

glogowiec2

Renesansowy portal do świątyni, nad nim kartusz z herbem Grzymała

*  *  *

glogowiec3

Sanktuarium Matki Bożej w Głogowcu

*  *  *

W Sanktuarium znajduje się Cudowny Wizerunek Matki Boskiej Głogowieckiej, który jest wierną kopią Obrazu Jasnogórskiego. W 1430 r. Husyci najechali na klasztor Paulinów na Jasnej Górze i sprofanowali Cudowny Obraz. Król Władysław Jagiełło nakazał wykonać kopię obrazu, którą jest właśnie wizerunek z Głogowca.

Obraz był otaczany wielką czcią w jagiellońskim domu. Przekazywano Go zawsze najgodniejszemu dziecku. Drogą koneksji ślubnych obraz dotarł do Petersburga. Jeden z Głogowskich w drugiej połowie XVII w. posłując do cara otrzymał obraz w prezencie i umieścił go w głównym ołtarzu Kościoła w Głogowcu. Prowadzone od lat starania o koronację Cudownego Obrazu zostały uwieńczone sukcesem. 14 września 1975 r. Prymas Polski  kardynał Stefan Wyszyński dokonał koronacji Obrazu Koroną Papieską  – darem Papieża Pawła VI.

Na 10 rocznicę koronacji Obrazu, odpowiadając na list ks. proboszcza, Ojciec Święty Jan Paweł II przesłał telegram ze specjalnym Błogosławieństwem Apostolskim dla wszystkich pielgrzymów przybywających do Głogowca.

14 września 2005 r. odbyły się uroczyste obchody 30 rocznicy koronacji Cudownego Obrazu z udziałem ks. Kardynała Józefa Glempa – Prymasa Polski.

Za przyczyną Matki Bożej Głogowieckiej znane są liczne uzdrowienia i cuda. W Parafii znajduje się księga cudów, w której jest wiele wpisów dotyczących łask otrzymanych za przyczyną Cudownego Obrazu.

glogowiec4

Tablica upamiętniająca koronację Cudownego Obrazu Matki Bożej Głogowieckiej

glog5

Wizerunek Matki Bożej Głogowieckiej

Drugim znaczącym miejscem, położonym na terenie gminy Kutno, jest zespół dworsko-parkowy w Leszczynku, który od końca XVIII wieku do końca XIX wieku był w posiadaniu rodziny Górskich – Tomasza oraz jego syna Franciszka i wnuka Franciszka Lucjana.

Majątek Tomasza Górskiego herbu Bożawola składał się ze Strzegocina, Obidówka, Wierzyków, Nowej Wsi, Łąkoszyna, Leszczynka, Zawad i Piwek. Tym majątkiem obdzielił po połowie dwóch swoich synów.

Leszczynek wraz  Łąkoszynem, Piwkami i Nową Wsią przypadł młodszemu synowi – Franciszkowi – podpułkownikowi Wojsk Polskich i  Kawalerowi  Orderów  Wojskowych.  W czasach Księstwa Warszawskiego Franciszek Górski dosłużył się wysokiej rangi pułkownika, był szefem szwadronu Pułku 10 Huzarów, a następnie Pułku 4 Jazdy  Księstwa Warszawskiego. Został odznaczony Krzyżem Wojskowym polskim i francuskim oraz Orderem Legii Honorowej.  Brał udział w wyprawie na Rosję w 1812 r., skąd udało mu się szczęśliwie powrócić. Ze służby wojskowej został zwolniony w czerwcu 1813 r.

bozawola

Wizerunek herbu Górskich  według Herbarza Polskiego autorstwa Adama Bonieckiego z 1903 r.

Na początku XIX wieku zamieszkał on z rodziną w Łąkoszynie.  Do Leszczynka przeniósł się w latach 30. XIX wieku. Po rozwodzie z pierwsza żoną Marianną z Wasilewskich, podpułkownik Górski poślubił Martynę z Pągowskich, z którą miał syna Franciszka Lucjana głuchoniemego, ale potrafiącego czytać i pisać. Rodzina Górskich była na ówczesne czasy bardzo zamożna, czego dowodem  było zatrudnienie dla syna guwernera ze stolicy. Okazał się nim słynny poeta romantyczny (prekursor romantyzmu w Polsce), bliski przyjaciel Chopina i Mickiewicza – Józef Bohdan Zaleski.

Jak podają źródła historyczne w  latach 1820-1830 poeta zajmował się guwernerą na prowincji. Jako nauczyciel domowy zamieszkał w domu Franciszka Górskiego, aby zająć się wychowaniem jego syna Franciszka Lucjana. Pobyt na wsi miał pozytywny wpływ na twórczość poety. Korzystnie oddziaływał na jego talent, pozwalając się skupić, zrozumieć siebie i rozwinąć. Po powrocie do stolicy bardzo tęsknił za spokojem i natchnieniem jakie dawała mu wieś, o czym pisał wprost w swoich utworach.

         Co do daty pobytu Józefa Bohdana Zaleskiego w Leszczynku informacje są rozbieżne. Na podstawie różnych źródeł przyjmuje się, że mogło to być między 1822 a 1825 rokiem. Mikołaj Mazanowski datuje go na lata 1823-1824: „Przybył Zaleski wraz z Goszczyńskim i Grabowskim do Warszawy w r. 1820. Żaden z nich nie odbywał systematycznych studyów w uniwersytecie jakkolwiek uczęszczali na niektóre wykłady.

Zaleski już po dwóch latach pobyta w stolicy podjął się obowiązków nauczyciela domowego i przebywał to pod Kutnem, we wsi Leszczynku, w domu pułkownika.”

O pochodzeniu poety i herbie, którym się posługiwał Józef Tretiak pisze: „Rodzina Zaleskich, z której nasz Bohdan pochodził (…) pieczętowała się  herbowym znakiem Prawdziców t.j. lwem zza muru wystającym, i trzymającym żelazne koło w łapach, czym odróżniała się od bardzo wielu innych rodzin tegoż nazwiska.”

Zaleski był jednym z pierwszych polskich poetów romantycznych. Debiutował poematem „Duma  o Wacławie” w 1819 r. Styl jego poezji Maurycy Mochnacki określił mianem „brylantowego”. W późniejszych lirykach prezentował się jako wcielenie ruskiego wieszcza Bojana, znanego ze staroruskiego poematu „Słowo o wyprawie Igora”. Jego wiersze były pisane rzadko spotykanym w poezji polskiej tzw. sylabotonikiem melicznym, charakteryzującym się bardzo regularnym uporządkowaniem sylab akcentowanych i niezwykłą melodyką wiersza. Z tego powodu wiele jego utworów stało się bardzo popularnymi i uzyskało oprawę muzyczną również ze strony wybitnych ówczesnych kompozytorów, m.in. Chopina, który skomponował muzykę do czterech wierszy Zaleskiego.

zaleski

Józef Bohdan Zaleski

*  *  *

herb-zaleski

Prawdzic – herb rodu Zaleskich

*  *  *

Dla właścicieli Leszczynka los niestety nie był łaskawy. Czterech synów Franciszka Lucjana Górskiego urodziło się głuchoniemych, dziedzicząc głuchotę po ojcu. Fortuna górskich rozpadła się, rodzina zniknęła z okolicy, a z majątku zostały resztki. Właścicielem Leszczynka w 1905 r. został Beniamin Kapelman, a w 1930 r. majątek przeszedł w ręce Eweliny Żychlińskiej.

Od herbu rodu Górskich wzięła swą nazwę miejscowość sołecka Boża Wola, sąsiadująca z Leszczynkiem.

leszcz

Dwór w Leszczynku

*  *  *

leszcz2

Zespół dworsko-parkowy w Leszczynku

*  *  *

Bardzo ważne z punktu widzenia heraldyki jest to, że Leszczynek w swojej przeszłości miał związek z kulturą  (przecież pobyt warszawskiego poety nie mógł pozostać obojętnym dla ówczesnych mieszkańców) i jest tak też współcześnie. Utworzenie Ośrodka Kultury w miejscu, gdzie mieszkał poeta jest bardzo wymowne. Świadczy to, że życie kulturalne kwitło tam dawniej i kwitnie także dziś. Miejsce to skupia mieszkańców, pozwala im rozwijać pasje, zainteresowania, szerzy wartości kulturalne, a także zapoznaje mieszkańców z historią.

 Ośrodek Kultury Gminy Kutno w Leszczynku od 6 lat jest współorganizatorem ogólnopolskiej imprezy jaką jest Zlot Grup Rekonstrukcyjnych „Odyseja Historyczna.” Każdego roku przez kilka dni mieszkańcy gminy Kutno i całego regionu stają się świadkami żywej historii. Na zlocie spotykają się w tym samym czasie i miejscu grupy rekonstrukcyjne
z przeróżnych epok. Ta wyjątkowa mieszanka decyduje o niepowtarzalnym klimacie i kolorycie imprezy. Widzom umożliwia ona odbycie wyjątkowej podróży w czasie – od starożytności, przez średniowiecze, aż do czasów spółczesnych.

W lipcu tego roku na Odysei Historycznej pojawiło się 87 grup rekonstrukcji historycznych, a teren odwiedziło prawie 10 000 zwiedzających.

odys2

Rekonstrukcja bitwy nad Bzurą – Odyseja Historyczna 2014

*  *  *

odys3

Odyseja historyczna 2014

*  *  *

Obecnie na terenie założenia dworsko-parkowego w Leszczynku znajduje się „Park kulturowy etnograficznego podregionu kutnowskiego, związanego z poetą romantycznym Józefem Bohdanem Zaleskim” . To historyczne dla gminy Kutno miejsce wciąż żyje historią.

Pierwszy wniosek o zaopiniowanie herbu wraz z prawie 40-stronicowym rysem heraldyczno-historycznym, projektem uchwały i proponowanym wizerunkiem herbu został złożony w lutym 2015 roku.

Średni czas od złożenia pierwszego wniosku do otrzymania pozytywnej oceny Komisji Heraldycznej dla jednostek samorządowych wynosi 2 lata. Nam udało się uzyskać akceptację po 8 miesiącach. W międzyczasie 3 razy uzupełniałam rys historyczny i wprowadzałam poprawki w wizerunku herbu, zgodnie z sugestiami Komisji Heraldycznej.

Komisja początkowo nie chciała przychylić się do pomysłu, aby herb gminy oprzeć na herbie Zaleskich (Prawdzic), którzy nie posiadali nigdy ziem na terenie gminy Kutno. Dwukrotnie trzeba było uzupełniać wniosek o nowe informacje historyczne, aby rozwiać wątpliwości Komisji Heraldycznej co do zasadności doboru godła herbowego.

W końcu udało mi się przekonać Komisję, że jest to w naszym przypadku dobry pomysł, ponieważ żadna rodzina mieszkająca na terenie gminy Kutno nie odegrała znaczącej roli dla społeczeństwa, ani też nie można jej przypisać konkretnych zasług. Właściciele dworków często się zmieniali, a majątki przechodziły z rąk do rąk, dlatego też nie chcieliśmy, aby stosunki własnościowe były podstawą doboru godła.

Żadna Gmina w powiecie kutnowskim  nie może się pochwalić tym, że na jej terenie zamieszkiwał tak znamienity poeta, dlatego też tak ważne było, aby symbolem gminy Kutno  stało się jego godło herbowe.

Trzecie i ostatnie uzupełnienie wniosku zostało przesłane do Komisji Heraldycznej w połowie października 2015 roku. Po zaakceptowaniu uzasadnienia heraldyczno-historycznego, a tym samym pomysłu na herb, przyszła kolej na dopracowanie samego wizerunku zgodnie z zasadami heraldyki i sugestiami Komisji Heraldycznej. Ostatecznie wszelkie wymogi zostały przez nas spełnione, a  herb uzyskał pozytywną opinię.

W związku z powyższym zaproponowany przeze mnie herb gminy Kutno zgodnie z językiem blazonowania przedstawia:

Na tarczy hiszpańskiej, w polu błękitnym mur blankowany z czerwonej cegły, spoza którego pół lwa złotego dzierżącego złotą obręcz (Prawdę). Od czoła, na prawo od lwa, lilia naturalna srebrna.

Na tarczy herbowej prócz „Prawdzica” (herbu Józefa Bohdana Zaleskiego) umieszczona została srebrna (biała) lilia naturalna symbolizująca kult Maryjny i nawiązująca bezpośrednio do Sanktuarium Matki Bożej w Głogowcu. Jest to najstarszy zabytek na terenie gminy Kutno. Zjeżdżają tam pielgrzymi z całej Polski. Ta średniowieczna budowla słynie nie tylko z Cudownego Obrazu,  ale  także z tego, że była świadkiem wielu okoliczności historycznych i gościła wielu wybitnych Polaków. Pełniła też różne inne funkcje na przestrzeni wieków.

Zależało mi, aby herb gminy Kutno łączył te dwa wyjątkowe miejsca. Inne symbole nie mogły się na nim znaleźć. Wiąże się to ściśle z precyzyjnym indentyfikowaniem tożsamości kulturowej, która nigdy nie jest ani przypadkowa, ani dowolna.

Sięgnięcie do herbu  miasta Kutna wydawało się być złym i  zbyt prostym pomysłem, ponieważ nawiązuje on do ziemi kutnowskiej jako całości oraz do właścicieli miasta, a herb gminy Kutno powinien ukazywać jej własną, odrębną historię i tożsamość.

Herb swym układem nawiązuje do herbu rodu Zaleskich „Prawdzic”. Przedstawienie lwa w herbie jest jedynym akcentem odnoszącym się do położenia geograficznego gminy Kutno i jej przynależności regionalnej. Jego wizerunek nawiązuje bowiem do wizerunku lwa w herbie miasta Kutna,  lecz jest wystylizowany w sposób, który oddaje  indywidualny styl projektanta herbu.

Herb gminy Kutno stanowi spójną całość. Uwzględnia aspekty sakralne i kulturowe, ukazuje przeszłość i współczesność. Mówi o naszej lokalnej historii, którą każdy mieszkaniec gminy Kutno powinien poznać.

herb-gminy-kutno — kopia

OŚRODEK KULTURY GMINY KUTNO © 2014 Frontier Theme